Lëvizja ndërkombëtare e të drejtave të njeriut u fuqizua në kohën kur Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara miratoi Deklaratën Universale për të Drejtat e Njeriut (DUDNJ) më 10 dhjetor të vitit 1948. E hartuar si ‘standard i përbashkët i arritjeve për të gjithë njerëzit dhe kombet’, për herë të parë në historinë e njerëzimit kjo deklaratë i bëri të qarta të drejtat themelore civile, kulturore, ekonomike, sociale dhe politike të cilat duhet t’i gëzojnë të gjitha qeniet njerëzore. Me kalimin e kohës kjo deklaratë u pranua plotësisht si normë kryesore e të drejtave të njeriut të cilën çdonjëri duhet ta respektojë dhe mbrojë.

KODI NDËRKOMBËTAR PËR TË DREJTAT E NJERIUT

DUDNJ-ja, së bashku me Paktin Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike dhe dy protokollët e tij dhe me Paktin Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore formojnë të ashtuquajturin Kod Ndërkombëtar për të Drejtat e Njeriut:


Një vistër traktatesh ndërkombëtare për të drejtat e njeriut dhe të instrumenteve të tjera që janë miratuar që nga viti 1945 kanë trajtuar formën juridike të të drejtave të lindura të njeriut dhe kanë zhvilluar pjesët kryesore të të drejtave ndërkombëtare të njeriut. Janë miratuar edhe instrumente të tjera në nivelin rajonal duke i pasqyruar shqetësimet e veçanta të të drejtave të njeriut në rajon dhe duke parashikuar mekanizma të veçantë të mbrojtjes. Pjesa dërmuese e shteteve, po ashtu, kanë miratuar kushtetuta dhe ligje të tjera të cilat formalisht mbrojnë të drejtat themelore të njeriut. Në anën tjetër, traktatet ndërkombëtare dhe e drejta zakonore përbëjnë shtyllën e së drejtës ndërkombëtare për të drejtat e njeriut dhe të instrumenteve të tjera si deklaratat, direktivat dhe parimet e miratuara në nivelin ndërkombëtar dhe kontribuojnë në kuptimin, zbatimin due zhvillimin e tyre. Respekti për të drejtat e njeriut kërkon vendosjen e sundimit të së drejtës në nivelin kombëtar dhe ndërkomëtar.
E drejta ndërkombëtare për të drejtat e njeriut përcakton detyrime të cilat shtetet janë të detyruara t’i respektojnë. Duke u bërë palë të traktateve ndërkombëtare, shtetet marrin përsipër detyrime dhe detyra në përputhje me të drejtën ndërkombëtare për t’i respektuar, mbrojtur dhe plotësuar të drejtat e njeriut. Detyrimi për t’i respektuar do të thotë se shtetet duhet të përmbahen nga ndërhyrja ose nga pakësimi i gëzimit të të drejtave të njeriut. Detyrimi për t’i mbrojtur kërkon nga shtetet që të mbrojnë individë dhe grupe të ndryshme kundër shpërdorimit të drejtave të njeriut. Detyrimi për t’i plotësuar nënkupton se shtetet duhet të marrin veprime pozitive për ta lehtësuar gëzimin e të drejtave themelore të njeriut.

INSTRUMENTET KRYESORE NDËRKOMBËTARE PËR TË DREJTAT E NJERIUT

Ekzistojnë nëntë traktate kryesore ndërkombëtare për të drejtat e njeriut. Secili prej këtyre traktateve ka formuar një komitet të ekspertëve për ta mbikëqyrur zbatimin e dispozitave të këtyre traktateve nga ana e shteteve palë. Disa nga traktatet plotësohen me protokollët fakultativë që kanë të bëjnë me çështje të veçanta.


ICERD Konventa Ndërkombëtare për Eliminimin e të Gjitha Formave të Diskriminimit Racial Sh En Sr 21 dhjet. 1965 ICERD
ICCPR IPakti Ndërkombëtar për të Drejtat Civile and Politike Sh En Sr 16 dhjet. 1966 ICCPR
ICESCR Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore Sh An Sr 16 dhjet. 1966 ICESCR
CEDAW Konventa për Eliminimin e të Gjitha Formave të Diskriminimit Ndaj Grave Sh An Sr 18 dhjet. 1979 CEDAW
CAT Konventa Kundër Torturës dhe Trajtimeve a Dënimeve të Tjera Mizore, Çnjerëzore ose Poshtëruese Sh An Sr 10 dhjet. 1984 CAT
CRC Konventa për të Drejtat e Fëmijës Sh An Sr 20 nënt. 1989 CRC
ICRMW Konventa Ndërkombëtare për Mbrojtjen e të Drejtave të të Gjithë Punëtorëve Emigrantë dhe të Anëtarëve të Familjeve të Tyre Sh An Sr 18 dhjet. 1990 CMW

Konventa Ndërkombëtare për Mbrojtjen e të Gjithë Personave nga Zhdukja e Detyruar Sh An Sr 20 dhjet. 2006  
CRPD Konventa për të Drejtat e Personave me Aftësi të Kufizuar Sh An Sr 13 dhjet. 2006 CRPD
ICESCR - PF Protokolli Fakultativ i Paktit për të Drejtat Ekonomike, Sociale dhe Kulturore Sh An Sr 10 dhjet. 2008 CESCR
ICCPR-PF1 Protokolli Fakultativ i Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike Sh An Sr 16 dhjet. 1966 HRC
ICCPR-PF2 Protokolli i Dytë Fakultativ i Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike që synon heqjen e dënimit me vdekje Sh An Sr 15 dhjet. 1989 HRC
PF-CEDAW Protokolli Fakultativ i Konventës për Eliminimin e Diskriminimit Ndaj Grave Sh An Sr 10 dhjet. 1999 CEDAW
PF
CRC-
AC
Protokolli Fakultativ i Konventës për të Drejtat e Fëmijës lidhur me angazhimin e fëmijëve në konfliktin armatosur Sh An Sr 25 maj 2000 CRC
PF-
CRC- SC
Protokolli Fakultativ i Konventës për të Drejtat e Fëmijës lidhur me shitjen e fëmijëve, me prostitucionin e fëmijëve dhe me pornografinë e fëmijëve Sh An Sr 25 maj 2000 CRC
PF-CAT Protokolli Fakultativ i Konventës Kundër Torturës dhe Trajtimeve a Dënimeve të Tjera Mizore, Çnjerëzore ose Poshtëruese Sh An Sr 18 dhjet. 2002 CAT
PF-CRPD Protokolli Fakultativ i Konventës për të Drejtat e Personave me Aftësi të Kufizuar Sh An Sr 12 dhjet. 2006 CRPD

INSTRUMENTET UNIVERSALE PËR TË DREJTAT E NJERIUT

Përveç Kodit Ndërkombëtar të të Drejtave dhe traktateve kryesore për të drejtat e njeriut, ekzistonë shumë instrumente të tjera universale që kanë të bëjnë me të drejtat e njeriut. Në tekstin e mëposhtëm është dhënë një listë e gjatë e përzgjedhur. Statusi juridik i këtyre instrumenteve ndryshon: deklaratat, parimet, direktivat dhe rregullat standarde e rekomandimet nuk kanë efekt juridik të detyruar, por këto instrumente kanë forcë morale të pamohueshme dhe u japin udhëzime praktike shteteve që kanë të bëjnë me sjelljen e tyre; konventat, statutet,  protokollet dhe konventat janë juridikisht të detyrueshme për ato shtete të cilat i ratifikojnë ose aderojnë në to. Të dhënat lidhur me statusin e ratifikimit të instrumenteve të përzgjedhura mund të gjenden këtu.  Versionet e gatshme për printimin e këtyre instrumenteve mund të shkarkohen nga CD-ROM-i me Përmbledhjen e instrumenteve universale që mund të gjenden në linjë këtu.

KONFERENCA BOTËRORE PËR TË DREJTAT E NJERIUT DHE KUVENDI I MIJËVJEÇARIT

Deklarata e Vjenës dhe Programi i Veprimit SH AN SR
Deklarata e Mijëvjeçarit e Kombeve të Bashkuara SH AN SR

E DREJTA E VETËVENDOSJES

Deklarata e Kombeve të Bashkuara për Dhënien e Pavarësisë Vendeve dhe Njerëzve të Kolonizuar SH
AN
SR
Rezoluta e Asamblesë së Përgjithshme 1803 (XVII) e datës 14 dhjetor 1962, "Sovraniteti  i përhershëm i burimeve natyrore " SH
AN
SR
Konventa Ndërkombëtare Kundër Rekrutimit, Përdorimit, Financimit dhe Trajnimit të Mercenarëve  SH
AN
SR

TË DREJTAT E POPUJVE INDIGJENË DHE TË MINORITETEVE

Deklarata për të Drejtat e Popujve Indigjenë                                                                      SH AN SR
Konventa për  Popujt Indigjenë dhe Fisnorë, 1989 (Nr. 169) SH AN SR
Deklarata për të Drejtat e Personave Pjesëtarë të Pakicave Etnike, Fetare dhe Gjuhësore SH AN SR

 

PARANDALIMI I DISKRIMINIMIT

Konventa për Barazinë në Shpërblim, 1951 (Nr. 100) SH AN SR
Konventa për Diskriminimin (Punësimi dhe Profesioni), 1958 (Nr. 111) SH AN SR
Konventa Ndërkombëtare për Eliminimin e të Gjitha Formave të Diskriminimit Racial (ICERD) SH AN SR
Deklarata për Racën dhe Paragjykimet Raciale SH AN SR
Konventa Kundër Diskriminimit në Arsim SH AN SR
Protokolli Themelues i Komisionit për Pajtim dhe Shërbime të Mira, Përgjegjës për Kërkim të Zgjidhjes së çdo Mosmarrëveshjeje Ndërmjet Shteteve Palë të Konventës Kundër Diskriminimit në Arsim SH AN SR
Deklarata për Eliminimin e të Gjitha Formave të Papajtueshmërisë  dhe të Diskriminimit të Bazuar në Fe ose Besim SH AN SR
Konferenca Botërore Kundër  Racizmit, 2001 (Deklarata e Durban-it dhe Programi i Veprimit) SH AN SR

 

TË DREJTAT E GRAVE

Konventa për Eliminimin e të Gjitha Formave të Diskriminimit Ndaj Grave (CEDAW) SH AN SR
Protokolli Fakultativ i Konventës për Eliminimin e të Gjitha Formave të Diskriminimit Ndaj Grave (CEDAW-PF) SH AN SR
Deklarata për Mbrojtjen e Grave dhe të Fëmijëve në Gjendje të Jashtëzakonshme dhe në  Konflikte të Armatosura SH AN SR
Deklarata për Eliminimin e Dhunës Kundër Grave SH AN SR

 

TË DREJTAT E FËMIJËS

Konventa për të Drejtat e Fëmijës (CRC) SH AN SR
Protokolli Fakultativ i Konventës për të Drejtat e Fëmijës lidhur me shitjen e fëmijëve, me prostitucionin e fëmijëve dhe me pornografinë e fëmijëve (CRC-OPSC) SH AN SR
Protokolli Fakultativ i Konventës për të Drejtat e Fëmijës lidhur me angazhimin e fëmijëve në konfliktin e armatosur (CRC-OPAC) SH AN SR
Konventa për Moshën Minimale, 1973 (Nr. 138) SH AN SR
Konventa për Llojet më të Këqija të Punës së Fëmijëve, 1999 (Nr. 182) SH AN SR

 

TË DREJTAT E PERSONAVE TË MOSHUAR

Parimet e Kombeve të Bashkuara për Personat e Moshuar SH AN SR

 

TË DREJTAT E PERSONAVE ME AFTËSI TË KUFIZUAR

Konventa për të Drejtat e Personave me Aftësi të Kufizuar
SH AN SR
Deklarata për të Drejtat e Personave me Zhvillim Mendor të Vonuar SH AN SR
Deklarata për të Drejtat e Personave me Aftësi të Kufizuar SH AN SR
Parimet për mbrojtjen e personave me sëmundje mendore dhe për përmirësimin e kujdesit shëndetësor mendor SH AN SR
Rregullat Standarde për Barazimin e Mundësive për Personat me Aftësi të Kufizuar SH AN SR

TË DREJTAT E NJERIUT NË ADMINISTRIMIN E DREJTËSISË: MBROJTJA E PERSONAVE QË I JANË NËNSHTRUAR PARABURGIMIT OSE BURGIMIT

Rregullat minimale standarde për trajtimin e të burgosurve SH AN SR
Parimet themelore për trajtimin e të burgosurve SH AN SR
Tërësia e parimeve për mbrojtjen e të gjithë personave në çfarëdo forme të paraburgimit ose burgimit SH AN SR
Rregullat e Kombeve të Bashkuara për mbrojtjen e të miturve të privuar nga liria SH AN SR
Deklarata për Mbrojtjen e të Gjithë Personave nga Tortura dhe Trajtimet a Dënimet e Tjera Mizore, Çnjerëzore ose Poshtëruese SH AN SR
Konventa Kundër Torturës dhe Trajtimeve a Dënimeve të Tjera Mizore, Çnjerëzore ose Poshtëruese (CAT) SH AN SR
Protokolli Fakultativ i Konventës Kundër Torturës dhe Trajtimeve a Dënimeve të Tjera Mizore, Çnjerëzore ose Poshtëruese (OPCAT) SH AN SR
Parimet e Etikës Mjekësore të Rëndësishme për Rolin e Personelit Shëndetësor, Sidomos për Mjekët në Mbrojtje të të Burgosurve dhe të të Paraburgosurve Kundër Torturës dhe Trajtimeve a Dënimeve të Tjera Mizore, Çnjerëzore ose Poshtëruese SH AN SR
Parimet për Hetimin Efektiv dhe Dokumentimin e Torturës dhe Trajtimeve a Dënimeve të Tjera Mizore, Çnjerëzore ose Poshtëruese SH AN SR
Masat e Sigurisë që Garantojnë Mbrojtjen e të Drejtave të Atyre që Ballafaqohen me Dënimin me Vdekje SH AN SR
Kodi i Mirësjelljes për Zyrtarët e Zbatimit të Ligjit SH AN SR
Parimet Themelore për Përdorimin e Forcës dhe të Armëve të Zjarrit nga Zyrtarët për Zbatimin e Ligjit
SH AN SR
Rregullat Minimale Standarde të Kombeve të Bashkuara për Masat Joburgosëse (Rregullat e Tokios) SH AN SR
Rregullat Minimale Standarde të Kombeve të Bashkuara për Administrimin e Drejtësisë për të Mitur (Rregullat e Pekinit) SH AN SR
Direktivat e Veprimit për Fëmijët në Sistemin e Drejtësisë Penale SH AN SR
Direktivat e Kombeve të Bashkuara për Parandalimin e Delikuencës së të Miturve (Drektivat e Riad-it) SH AN SR
Deklarata e Parimeve Themelore të Drejtësisë për Viktimat e Krimit dhe të Shpërdorimit të Pushtetit SH AN SR
Parimet Themelore për Pavarësinë e Pushtetit Gjyqësor SH AN SR
Parimet Themelore për Rolin e Avokatëve SH AN SR
Direktivat për Rolin e Prokurorëve SH AN SR
Parimet për Parandalimin Efektiv dhe Hetimin e Ekzekutimeve Jashtëligjore, Arbitrare dhe të Atypëratyshme SH AN SR
Deklarata për Mbrojtjen e të Gjithë Personave nga Zhdukja e Detyruar SH AN SR
Deklarata për Mbrojtjen e të Gjithë Personave nga Zhdukja e Detyruar SH AN SR
Deklarata për Mbrojtjen e të Gjithë Personave nga Zhdukja e Detyruar SH AN SR

MIRËQENIA SOCIALE, PROGRESI DHE ZHVILLIMI

Deklarata për Progres Social dhe Zhvillim SH AN SR
Deklarata Universale për Zhdukjen e Urisë dhe Ushqimit të Pamjaftueshëm SH AN SR
Deklarata për Shfrytëzimin e Progresit Shkencor dhe Teknologjik në Interes të Paqes dhe në të Mirë të Njerëzimit SH AN SR
Deklarata për të Drejtat e Njerëzve për Paqe SH AN SR
Deklarata për të Drejtën e Zhvillimit SH AN SR
Deklarata Universale për Gjenomin Njerëzor dhe të Drejtat e Njeriut SH AN SR
Deklarata Universale për Diversitetin Kulturor SH AN SR

PROMOVIMI DHE MBROJTJA E TË DREJTAVE TË NJERIUT

Parimet që kanë të bëjnë me statusin e institucioneve kombëtare (Parimet e Parisit) SH AN SR
Deklarata për të Drejtat dhe Përgjegjësitë e Individëve, Grupeve dhe Organeve të Shoqërisë për Promovimin dhe Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive Themelore të Njohura në Përgjithësi. SH AN SR

MARTESA

Konventa Përkitazi me Pëlqimin për Martesë, Moshën minimale për Martesë dhe Regjistrimin e Martesave SH AN SR
Rekomandimi Përkitazi me Pëlqimin për Martesë, Moshën minimale për Martesë dhe Regjistrimin e Martesave SH AN SR

 

E DREJTA PËR SHËNDET

Deklarata për Angazhimet Lidhur me HIV/AIDS SH AN SR

E DREJTA PËR PUNË DHE KUSHTE TË DREJTA TË PUNËSIMIT

Konventa Lidhur me Politikën e Punësimit, 1964 (Nr. 122) SH AN SR

LIRIA E BASHKIMIT

Konventa Përkitazi me Lirinë e Bashkimit dhe Mbrojtjen e së Drejtës për Organizim, 1948 (Nr. 87) SH AN SR
Konventa Lidhur me të Drejtën për Organizim dhe Kontratën Kolektive, 1949 (Nr. 98) SH AN SR

 

SKLLAVËRIA, PRAKTIKAT E NGJASHME ME SKLLAVËRINË DHE PUNA E DETYRUAR

Konventa për Skllavërinë SH AN SR
Protokolli për Ndryshimin e Konventës për Skllavërinë nënshkruar në Gjenevë më 25 shtator 1926 SH AN SR
Konventa Plotësuese për Zhdukjen e Skllavërisë, Tregtisë me Skllevër dhe Institucioneve e Praktikave të Ngjashme me Skllavërinë SH AN SR
Konventa përkitazi me Punën e Detyruar , 1930 (Nr. 29) SH AN SR
Konventa për Zhdukjen e Punës së Detyruar, 1957 (Nr. 105) SH AN SR
Konventa për Zhdukjen e Trafikimit me Njerëz dhe Shfrytëzimit të Prostitucionit të të Tjerëve SH AN SR
Protokolli për Parandalimin, Zhdukjen dhe Dënimin e Tregtisë me Njerëz, sidomos me Femra dhe Fëmijë që e Plotëson Konventën e Kombeve të Bashkuara kundër Krimit të Organizuar Ndërkombëtar SH AN SR

TË DREJTAT E EMIGRANTËVE

Konventa Ndërkombëtare për Mbrojtjen e të Drejtave të të Gjithë Punëtorëve Emigrantë dhe të Anëtarëve të Familjeve të Tyre (ICPMW) SH AN SR
Protokolli Kundër Kontrabandës së Emigrantëve Përmes Rrugëve Tokësore, Ujore dhe Ajrore, që plotëson Konventën e Kombeve të Bashkuara kundër Krimit të Organizuar Ndërkombëtar SH AN SR

SHTETËSIA, PASHTETËSIA, AZILI DHE REFUGJATËT

Konventa për Zvogëlimin e Pashtetësisë SH AN SR
Konventa përkitazi me Statusin e Personave pa Shtetësi SH AN SR
Konventa përkitazi me Statusin e Refugjatëve SH AN SR
Protokolli përkitazi me Statusin e Refugjatëve SH AN SR
Deklarata për të Drejtat e Njeriut të Individëve të cilët nuk janë shtetas të vendit në të cilin jetojnë SH AN SR

KRIMET E LUFTËS DHE KRIMET KUNDËR NJERËZIMIT, PËRFSHIRË GJENOCIDIN

Konventa për Parandalimin dhe Dënimin e Krimit të Gjenocidit SH AN SR
Konventa për Mosaplikimin e Kufizimeve Ligjore ndaj Krimeve të Luftës dhe Krimeve Kundër Njerëzimit SH AN SR
Parimet e Bashkëpunimit Ndërkombëtar në Zbulimin, Arrestimin, Dorëzimin dhe Dënimin e Personave Fajtorë për Krime të Luftës dhe Krime kundër Njerëzimit SH AN SR
Statuti i Tribunalit Ndërkombëtar për Ish-Jugosllavi SH AN SR
Statuti i Tribunalit Ndërkombëtar për Ruandën SH AN SR
Statuti i Romës për Gjykatën Penale Ndërkombëtare SH AN SR

E DREJTA HUMANITARE

Konventa e Gjenevës Lidhur me Trajtimin e Robërve të Luftës SH AN SR
Konventa e Gjenevës Lidhur me Mbrojtjen e Personave Civilë në Kohë të Luftës SH AN SR
Protokolli Shtesë i Konventës së Gjenevës i Datës 12 gusht 1949 Lidhur me Mbrojtjen e Viktimave të Konflikteve të Armatosura Ndërkombëtare (Protokolli I) SH AN SR
Protokolli Shtesë i Konventës së Gjenevës i Datës 12 gusht 1949 Lidhur me Mbrojtjen e Viktimave të Konflikteve të Armatosura Ndërkombëtare (Protokolli II) SH AN SR